Održana Svečana akademija povodom 105 godina od formiranja Crvene komune (1920–2025)

U srijedu, 3. septembra, s početkom u 11h, u organizaciji JU Muzeji i galerije Budve održana je Svečana akademija povodom 105 godina od formiranja petrovačke Crvene komune (1920–2025). Bogat program realizovan je u saradnji s Opštinom Budva i UBNOR Budva, uz podršku više prijateljskih preduzeća i organizacija, uključujući i Društvo za kulturni razvoj „Bauo“.

Svečana akademija započela je intonacijom himnoe Crne Gore u izvedbi Gradskog hora Budva, nakon kojeg je mr Dušan Medin govorio o istorijskom kontekstu nastanka Crvene komune. Prenosimo dio njegovog obraćanja: „Godina 2020. bila je okrugla, stota godišnjica Komune, međutim, usljed razloga uzrokovanih pandemijom koronavirusa COVID-19 i opštom krizom u svijetu, javno obilježavanje ovog datuma – izostalo je. Stoga je JU Muzeji i galerije Budve, u čijem sastavu funkcioniše i Spomen-dom „Crvena komunaˮ, 2021. skromno podsjetila na istorijat nastanka petrovačke Komune, dok je prigodni program organizovan tek na 102. obljetnicu, 3. septembra 2022. godine. Stoga je ovo danas prilika da, nešto bogatijim, sadržajnijim i dužim programom od uobičajenih kratkih formalnih svečanosti, dostojno podsjetimo na značaj i vrijednosti Crvene komune – kako u prošlosti, tako i u naše, savremeno doba. Na samom početku ćemo se malo bliže upoznati s vremenom i kontekstom formiranja Crvene opštine u našem mjestu 1920, koje je svega godinu i po dana ranije, na proljeće 1919, samostalno izglasalo promijenu svog dotadašnjeg imena Kastel Lastva u Petrovac (kasnije je dodata priloška odredba za mjesto „na Moru“, kako bi se razlikovao od drugih sličnih jugoslovenskih mjesta), te je proglašeno za varošicu. Ovo je učinjeno voljom mještana nakon krvavog Velikog rata, u opštoj radosti zbog izvojevane pobjede nad neprijateljem, ponajviše zbog, kako je tad govoreno, oslobađanja od viševjekovnih okupatora i ulaska u jednu zajedničku državu Južnih Slovena, ali i uz zahvalnost starom kralju Oslobodiocu, kako je u to doba nazivan Petar I Karađorđević. Odlukom većine 13 naprema 12, na zboru koji je sazvao Niko Ivov Medigović, 1919. pobijedilo je novo ime Petrovac, umjesto Aleksandrovac.ˮ

Prisutnima se potom obratio Jovo U. Zenović, autor novoobjavljene stručne publikacije „Petrovačka Crvena komuna“, društveni djelatnik koji već godinama, u kontinuitetu, svojim tekstovima doprinosi memorijalizaciji Crvene komune u javnom diskursu, podsjećajući na njene osobenosti, karakteristike i društveno-politički značaj, ne samo na nivou Petrovca i Paštrovića, već i izvan toga.

Profesor Igor Zenović na klavinovi izveo je kompoziciju „Crveni Petrovac na Moru“, za koju je tekst napisao Petar Đuranović, a muziku i aranžman Branko Zenović, koja je u svečanom programu povodom 40. godišnjice oslobođena Petrovca, novembra 1986, u muzičkom dijelu programa premijerno izvedena u izvođenju simfonijskog orkestra Radio televizije Titograd i hora KUD-a „Stanko Dragojević“. Tekst pjesme recitovala je Hana Kurtović, učenica Osnovne škole „Mirko Srzentić“. U nastavku, profesor Zenović izveo je čuvenu himnu svih radnika – „Internacionalu“, koja je bila bliska i nekadašnjim petrovačkim komunarima.

U ceremonijalnom dijelu programa pročitana je čestitka predsjednika Crne Gore, gospodina Jakova Milatovića kojom je čestitao ovaj značajan datum rukovodstvu ustanove i svim građanima, između ostalog, poručivši: „U uvjerenju da će Crvena komuna i u godinama koje dolaze nastaviti da oplemenjuje naše kolektivno pamćenje i inspiriše nove generacije, još jednom, u ime građanki i građana Crne Gore i u svoje lično ime, upućujem srdačne čestitke svima koji čuvaju i razvijaju ovo dragocjeno nasljeđe.“

U ime Opštine Budva, obratio se delegirani predstavnik, gospodin Jovo Perović, odbornik u Skupštini Opštine Budva.

S obzirom na neraskidivu povezanost komunističke tradicije Crvene komune s antifašističkim pokretom i univerzalnim ljudskim vrijednostima koje antifašizam zastupa, poput jednakosti, solidarnosti, slobodarstva, borbe protiv zla i ugnjetavanja – što je kasnije i odredilo Petrovčane i gotovo sve Paštroviće da pristupe partizanskom pokretu u Drugom svjetskom ratu, boreći se protiv fašizma i nacizma, kao i domaćih kolaboracionista – prisutnima su se u ime Saveza udruženja boraca NOR-a i antifašista Crne Gore, obratio gospodin Stevan Radunović, potpredsjednik SUBNOR-a. Zatim je govorio i Vlado Kuljača, potpredsjednik UBNOR-a Budva.

Hor Osnovne škole „Mirko Srzentić“, pod dirigentskom palicom prof. Jelene Đedović Pavićević, otpjevao je pjesme „Sivi soko“ i „Računajte na nas“ – prvu koja afirmiše upravo nasljeđe epoha o kojima je bilo riječi i, drugu, koja podsjeća na to da mladi i dalje njeguju antifašizam i patriotizam.

Mr Lucija Đurašković, direktorica JU Muzeji i galerije Budve, obratila se prisutnima i podsjetila na značaj Spomen-doma „Crvena komuna“, koji je dio ove institucije od 2014. godine, ne samo u kontekstu lokalne zajednice već i mnogo šire. Istakla je važnost da se zdanje Spomen-doma zaštiti kao kulturno dobro od nacionalnog značaja i saopštila kako je ustanova tu inicijativu predala Upravi za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore.

Nakon obraćanja, direktorica je dodijelila zahvalnice svima koji su pomogli organizaciju Svečane akademije.

Rukovoditeljka Spomen-doma „Crvena komuna“, mr Milica Stanić Radonjić istakla je na koje načine se baštini nasljeđe Crvene komune u Spomen-domu i koji su dalji koraci koji će se poduzeti da taj kulturni centar Petrovca ostane i bude i dalje u službi svih građana Petrovca i njegovih posjetilaca, donoseći u mjesto sve nove tokove sa svjetske kulturne scene.

Uslijedio je kratkometražni dokumentarni film o Crvenoj komuni iz sredine osamdesetih godina prošlog vijeka (produkcija Zeta film), ustupljen ljubaznošću JU Crnogorska kinoteka iz Podgorice, u čijem se vlasništvu danas čuva.

Svečana akademija završena je predstavljanjem stručne publikacije „Petrovačka Crvena komuna“ autora Jova U. Zenovića koji su uredili mr Dušan Medin i mr Milica Stanić Radonjić, a objavila JU Muzeji i galerije Budve. Podsjećamo, Zenović već godinama, u kontinuitetu, svojim tekstovima doprinosi memorijalizaciji Crvene komune u javnom diskursu, ukazujući na njene osobenosti, karakteristike i društveno-politički značaj, ne samo na nivou Petrovca i Paštrovića, već i izvan toga. Na to ukazuje podatak da su djelovi teksta koji se objavljuju u njegovoj najnovijoj knjizi, u nešto drugačijem obliku, ranije publikovani povodom godišnjica Komune. U feljtonima Vijesti (oktobar 2010) – prilikom obilježavanja 90 godina, u Paštrovskom almanahu IV (2021) – prigodom jednog vijeka, te u feljtonu Pobjede (2022) – na 102. obljetnicu. O Crvenoj komuni autor je opsežno pisao i u Studiji o opravdanosti osnivanja Opštine Petrovac (2015), čiji je jedan od inicijatora i ključnih idejnih i suštinskih aktera, kao i u posebnoj publikaciji Istorijsko i kulturno nasljeđe Petrovca: 1920–1941–2021. (2021), prvoj koja u cjelosti sveobuhvatno sagledava prošlost i baštinu ovog našeg malog mjesta. U ovom izdanju na više mjesta izmijenjen je i dopunjen raniji tekst, dodati su određeni novi djelovi, dati potpisi ilustracija i dopisana srednja tj. imena očeva ranih petrovačkih komunara. Tekst publikacije se prvi put sada objavljuje bilingvalno – na našem i na engleskom jeziku. Odluka izdavača i uredništva da se knjiga publikuje i na jednom od najvećih svjetskih jezika proistekla je iz želje da se o istoriji i kulturi Petrovca čuje i čita internacionalno.

Prof. dr Božidar Šekularac, crnogorski istoričar i univerzitetski profesor, iznijeo je svoje opservacije o publikaciji, čime je program priveden kraju. Njegovo izlaganje bilo je obuhvatno i temeljno, jer je sagledavao sadržaj ne samo ove studije, već i kroz širi istorijski kontekst i prilike Paštrovića, ističući značaj publikacije kao dragocjenog doprinosa zaokruživanju ukupne istoriografske slike Petrovca.

Na samom kraju, Gradski hor iz Budve otpjevao je dvije muzičke numere, čime je završena Svečana akademija, a uslijedio neformalni program uz koktel.